Χτισμένη σε υψόμετρο 920 μέτρων στους πρόποδες του Ασκίου όρους, η Σιάτιστα είναι μια μικρή πόλη με πληθυσμό σήμερα 5.400 περίπου κατοίκων. Χωρίζεται σε δύο συνοικίες, τη Γεράνεια στο κατώτερο σημείο της και τη Χώρα στο υψηλότερο.
Δεν γνωρίζουμε πολλά για το μακρινό παρελθόν της πόλης. Λιγοστά τυχαία ευρήματα των προϊστορικών και ρωμαϊκών χρόνων μαρτυρούν ότι υπήρχε κατοίκηση στην ευρύτερη περιοχή από τα αρχαία χρόνια.
Κατά τη διάρκεια της οθωμανικής κατοχής η Σιάτιστα υπήρξε καταφύγιο για πολλούς κατοίκους των γύρω περιοχών, αλλά και από διάφορα μέρη της υποδουλωμένης Ελλάδας και των Βαλκανίων που κατέφυγαν εκεί για μεγαλύτερη προστασία.
Οι απαρχές του εμπορίου στην περιοχή
Κατά τον 16ο και 17ο αιώνα το άγονο τοπίο και οι δύσκολες συνθήκες ζωής ανάγκασαν πολλούς σιατιστινούς να στραφούν στο εμπόριο και να μεταναστεύσουν στην κεντρική και Δυτική Ευρώπη.
Αναζητώντας συνεχώς νέους δρόμους για να επεκτείνουν τις δραστηριότητες τους, οι Σιατιστινοί εκμεταλλεύτηκαν τα εμπορικά προνόμια που πρόσφεραν οι συνθήκες μεταξύ Αυστρίας και οθωμανικής αυτοκρατορίας (τέλη 17ου-αρχές 18ου αι.). Η Τεργέστη, η Σερβία, η Βουδαπέστη, το Ιάσιο, η Βιέννη και η Κωνσταντινούπολη ήταν μερικοί από τους εμπορικούς σταθμούς από όπου περνούσαν τα καραβάνια μεταφέροντας προϊόντα που αφθονούσαν στις νότιες περιοχές, όπως κρασί, λάδι, βαμβάκι, κρόκος, μαλλί, δέρματα. Από εκεί αγόραζαν και μετέφεραν πίσω στην πατρίδα σπάνια και πολυτελή εμπορεύματα.
Η οικονομική άνθηση της Σιάτιστας
Η εμπορική δραστηριότητα έφερε στη Σιάτιστα έντονη οικονομική άνθηση. Πολλοί κάτοικοι μετοίκησαν σε πόλεις της κεντρικής Ευρώπης ανοίγοντας εμπορικούς οίκους. Όσοι είχαν αφήσει τις οικογένειες πίσω στην πατρίδα έστελναν χρήματα ή ταξίδευαν όσο πιο συχνά μπορούσαν για να τις βλέπουν. Δεν ήταν όμως λίγοι εκείνοι που δεν κατάφεραν ποτέ να επιστρέψουν στα παρτογονικά εδάφη, αλλά εγκαταστάθηκαν μόνιμα στους τόπους όπου μετανάστευσαν..
Πολλοί Σιατιστινοί έμαθαν ξένες γλώσσες και σπούδασαν σε πανεπιστήμια του εξωτερικού. Δεν έπαψαν όμως να σκέφτονται τα δεινά των συμπατριωτών τους στην πατρίδα και να πασχίζουν για την απελευθέρωσή τους από τον τουρκικό ζυγό. Οι πλούσιοι έμποροι ανέγειραν ναούς και σχολεία στην πόλη τους. Άλλοι έγιναν φωτισμένοι δάσκαλοι, άλλοι πάλι ασχολήθηκαν με την τυπογραφία και εξέδωσαν βιβλία, τα οποία έστελναν στην υποδουλωμένη Ελλάδα, για να μορφωθούν οι νέοι που διψούσαν για παιδεία και ελευθερία.
Η Σιάτιστα απελευθερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό το 1912, μετά από αγώνες στους οποίους συμμετείχαν και πολλοί ντόπιοι αγωνιστές, θυσιάζοντας ακόμα και τη ζωή τους.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς: Λεπτομέρεια από την τοιχογραφία της Κωνσταντινούπολης: Εξαπτέρυγο.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς: Τοιχογραφίες λουλουδιών και φρούτων με γύψινες λεπτομέρειες.
Αρχοντικό της Πούλκως, λεπτομέρεια από τις εξωτερικές τοιχογραφίες στην πλάγια όψη του αρχοντικού: Διακοσμητικά μοτίβα, καράβι και επιγραφή με τη χρονολογία 1759.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, οντάς, η ζωγραφική διακόσμηση ξύλινης επένδυσης πριν τις εργασίες συντήρησης του αρχοντικού.
Αρχοντικό της Πούλκως, γενική άποψη του καλού οντά στον όροφο.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς, λεπτομέρεια από την τοιχογραφία με παράσταση πόλης (πιθανώς της Κωνσταντινούπολης): Ιστιοφόρο καράβι και ψάρια.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς, λεπτομέρεια από την τοιχογραφία με παράσταση πόλης (πιθανώς της Κωνσταντινούπολης): Κήπος με περίβολο και άμαξες με άλογα.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς: Λεπτομέρεια από την τοιχογραφία με παράσταση πόλης (πιθανώς της Κωνσταντινούπολης). Πάνω από την πόλη δυο φτερωτοί δράκοντες, χερουβείμ και ρασοφόρος άνδρας με σταυρό. Η παράσταση βασίζεται σε χαλκογραφία με παράσταση της Μονής Βατοπεδίου.
Ιερός Ναός Αγίας Παρασκευής Σιάτιστας, χαλκογραφία τυπωμένη σε ύφασμα με παράσταση της Μονής Βατοπεδίου.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς, τοιχογραφίες με γύψινες λεπτομέρειες: διακοσμητικό πλαίσιο με λουλούδια.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς, λεπτομέρεια ξύλινης επένδυσης (φαρσώματος): Παράσταση καρπουζιού με μαχαίρι.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς, λεπτομέρεια τοιχογραφίας: Παράσταση καμπαναριού με ρολόι.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς, διακοσμητικά μοτίβα σε μεσάντρα.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς: Γύψινος διάκοσμος του τζακιού, άνθη σε βάζα, φαναράκια και δικέφαλοι αετοί.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς, λεπτομέρεια ξύλινης επένδυσης: Βάζο με άνθη και σπίτια σε μικρή κλίμακα.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς, τοιχογραφίες με γύψινες λεπτομέρειες: διακοσμητικό πλαίσιο με ρόδια και βάζα με λουλούδια και φρούτα.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς, τοιχογραφίες με γύψινες λεπτομέρειες: βάζα με λουλούδια.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, οντάς με τζάκι: Τζάκι με γύψινη διακόσμηση και εφυαλωμένα κεραμικά πλακίδια.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος: Εικονοστάσι πλαισιωμένο από φυτικό διάκοσμο.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς: Φεγγίτες (βιτρό) με πολύχρωμα μοτίβα, σταυρούς ή δικέφαλους αετούς και φυτική διακόσμηση.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς: Φεγγίτης (βιτρό) με πολύχρωμα φυτικά και ανθικά μοτίβα (λεπτομέρεια).
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς: «Ομφαλός» οροφής με εννέα ρόδακες απ’ όπου προεξέχουν ολόγλυφα ξύλινα ρόδια, πλαισιωμένος από διακοσμητικές ταινίες με κτήρια και σχηματοποιημένα φυτικά μοτίβα.
Αρχοντικό της Πούλκως, μεσοπάτωμα, χειμωνιάτικος οντάς, λεπτομέρεια ξύλινης επένδυσης (φαρσώματος): Παράσταση βάζου με άνθη πάνω σε έπιπλο. Δεξιά μελανοδοχείο, κερί, ψαλίδι κεριών (κηροσβέστης), αριστερά ρολόι τσέπης.
Αρχοντικό της Πούλκως, οντάς με τζάκι, λεπτομέρεια ξύλινης επένδυσης: Βάζο με άνθη και φρούτα.
Αρχοντικό της Πούλκως, οντάς με τζάκι, λεπτομέρεια ξύλινης επένδυσης: Βάζο με άνθη με δύο ανθισμένα δέντρα και ζώνες με ανθοστήλες..
Αρχοντικό της Πούλκως, ξυλόγλυπτη και γραπτή διακόσμηση μεσάντρας.
Αρχοντικό της Πούλκως, διακόσμηση της σκάλας προς τον όροφο.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς: Λεπτομέρεια από τον γύψινο διάκοσμο του τζακιού, άνθη σε βάζα.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, σάλα: μιντέρι (χαμηλό ξύλινο μη κινητό ντιβάνι).
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, δωμάτιο με τζάκι: διακοσμημένη μουσάντρα (εντοιχισμένη ντουλάπα)
Αρχοντικό της Πούλκως, γενική άποψη της κεντρικής σάλας του ορόφου.
Αρχοντικό της Πούλκως, Διακοσμήσεις στη σκάλα που οδηγεί από τη μεσιά στον όροφο.
Αρχοντικό της Πούλκως, όροφος, καλός οντάς: Γύψινος διάκοσμος του τζακιού, άνθη σε βάζα, φαναράκια και δικέφαλοι αετοί.
Αρχοντικό της Πούλκως, Το τζάκι στο βοηθητικό δωμάτιο του μεσοπατώματος.
Αρχοντικό της Πούλκως, Η σκάλα που οδηγεί από τη μεσιά στο μεσοπάτωμα.
Αρχοντικό της Πούλκως, Το κατώι του αρχοντικού.
Αρχοντικό της Πούλκως, Γενική άποψη του «μαγαζιού».
Αρχοντικό της Πούλκως, Γενική άποψη της πλακοστρωμένης εσωτερικής αυλής (μεσιά ή εμπατή)
Αρχοντικό της Πούλκως, Τα ξύλινα δοκάρια στήριξης ενός σαχνισιού.
Αρχοντικό της Πούλκως, Πλάγια όψη ενός σαχνισιού.
Αρχοντικό της Πούλκως, Η κεντρική είσοδος του αρχοντικού.
Αρχοντικό της Πούλκως, Κατά τις εργασίες ανακατασκευής του αρχοντικού αποκαλύφθηκαν τα υλικά κατασκευής των τοίχων του ορόφου του αρχοντικού.
Αρχοντικό της Πούλκως, Αυλόγυρος με ψηλό μαντρότοιχο και η αυλόθυρα του αρχοντικού
Γενική άποψη του Αρχοντικού Μανούση, γνωστού και ως Αρχοντικού Δούκα Τζάτζα στη Σιάτιστα
Γενική άποψη του Αρχοντικού της Κυρα-Σανούκως στη Σιάτιστα
Γενική άποψη του Αρχοντικού Τζουρά στη Σιάτιστα
Γενική άποψη του Αρχοντικού της Πούλκως στη Σιάτιστα
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Κεφάλια με πολύχρωμα καπέλα (πιθανώς ανάμνηση των νεκρών της αποτυχημένης επανάστασης της Φρανκφούρτης το 1833). Λεπτομέρεια από την παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Έφιπποι στρατιώτες και κυρίες σε γέφυρα Λεπτομέρεια από την παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Κτήρια της πόλης με σταυρούς και ημισελήνους στις στέγες. Λεπτομέρεια από την παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Γέφυρα με στρατιώτες. Λεπτομέρεια από την παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Η επιγραφή FRANKFURT AM MAΥN. Λεπτομέρεια από την παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν, λεπτομέρεια με καράβια και ψάρια.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν, λεπτομέρεια με τμήμα της πόλης, γέφυρα, πλεούμενα, ψάρια και πουλιά.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Ψάρι στον ποταμό Μάιν. Λεπτομέρεια από την παράσταση της Φρανκφούρτης.
Η πρώτη σελίδα από το πρώτο φύλλο της εφημερίδας Ζέφυρος του Ίστρου (30/8/1841) που εκδίδει ο Δημήτριος Αργυριάδης στο Βουκουρέστι. [Πηγή φωτογραφίας: Καλλιόπη Μπόντα].
Το κατεστραμμένο σήμερα Ηρωελεγείο πάνω από το τζάκι του κεντρικού δωματίου του αρχοντικού Αργυριάδη σε μεταγραφή του Νικολάου Μουτσόπουλου. Σε μετάφραση του Θωμά Γαβρηλίδη, που δημοσιεύεται από την Καλλιόπη Μπόντα, το ηρωελεγείο έλεγε τα ακόλουθα: «Οι σπιτικοί. Ηρωελεγείον / Αν βέβαια κάποιος καταθέτει μικρά πάνω σε κάτι μικρό / Και αυτό (το μικρό) θα γίνει μεγάλο, εύχομαι να είναι κάπως έτσι. / Ζω αυτάρκης μαζί με τις κυρίες μου αν και είναι δύο / Μέρα με τη μέρα περνώντας χωρίς προβλήματα. / 1846 Δεκεμβρίου 16 Δ. Αργυριάδης»
Φωτογραφία του τζακιού του κεντρικού δωματίου του ορόφου του Αρχοντικού Αργυριάδη πριν από την καταστροφή του. Η φωτογραφία ανήκει στο αρχείο του Νικολάου Μουτσόπουλου.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), όροφος, καλός οντάς, τοιχογραφία: Σωζόμενο τμήμα της παράστασης της Κωνσταντινούπολης και διακοσμητικό μοτίβο με άνθη και φρούτα.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), όροφος, διάδρομος, τοιχογραφία: Λεπτομέρεια από την παράσταση της υδρογείου. Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η Αυστραλία στον συγκεκριμένο χάρτη ονομάζεται ακόμα Νέα Ολλανδία.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), όροφος, διάδρομος, τοιχογραφία: Παράσταση αυστριακού ουσάρου (έφιππου στρατιώτη). Διακρίνεται η επιγραφή: Le Houssare d’ Autriche (ο ουσάρος της Αυστρίας).
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), δωμάτιο ισογείου, τοιχογραφία: Λεπτομέρεια από την παράσταση του Βασιλιά Όθωνα Α΄ της Ελλάδας σε κήπο. Το κτήριο πιθανώς απεικονίζει παλάτι με κιονοστήρικτες στοές και κήπο.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), δωμάτιο ισογείου, τοιχογραφία: Ο Βασιλιάς Όθων Α΄ της Ελλάδας σε κήπο με αρχιτεκτονήματα.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), δωμάτιο ισογείου, τοιχογραφία: Ο Βασιλιάς Όθων Α΄ της Ελλάδας (εικονίζεται δύο φορές) σε κήπο με αρχιτεκτονήματα. Στο κάτω μέρος της παράστασης εικονίζονται δυο ημικύκλια με γεωμετρικά μοτίβα.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), δωμάτιο ισογείου: Μαρμάρινος νεροχύτης με εγχάρακτη διακόσμηση.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), δωμάτιο ισογείου: Μαρμάρινος νεροχύτης με εγχάρακτη διακόσμηση κάτω από παράθυρο και εσοχή τζακιού.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς: Ξύλινος «ομφαλός» (κεντρική σύνθεση) της οροφής του δωματίου με πολύχρωμη ζωγραφιστή διακόσμηση λουλουδιών.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν (λεπτομέρεια). Η τοιχογραφία του αρχοντικού βασίζεται σε χαλκογραφία του Johann Friedrich Probst με το ίδιο θέμα.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν. Η τοιχογραφία του αρχοντικού βασίζεται σε χαλκογραφία του Johann Friedrich Probst με το ίδιο θέμα.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), κεντρικός χώρος ισογείου, τοιχογραφία: Δύο καντήλια και ανάμεσά τους η χρονολογία τοιχογράφησης του αρχοντικού (1844).
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), κεντρικός χώρος ισογείου, τοιχογραφία: Λεπτομέρεια από παράσταση εκκλησίας με άγγελο στην στέγη του.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), κεντρικός χώρος ισογείου, τοιχογραφία: Παράσταση εκκλησίας με άγγελο στην στέγη του. Διακρίνεται η επιγραφή S. Giovanni (Πιθανώς να εικονίζεται εκκλησία της Ρώμης, ενδεχομένως ο Άγιος Ιωάννης του Λατερανού ή η Santa Maria Maggiore).
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), κεντρικός χώρος ισογείου, τοιχογραφία: Διακοσμητικό πλαίσιο με άνθη και ανθοδοχείο.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), κεντρικός χώρος ισογείου, τοιχογραφία: Τοπίο με στρουθοκαμήλους και πουλιά.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), κεντρικός χώρος ισογείου, τοιχογραφία: Ο Βασιλιάς Όθων Α΄ της Ελλάδας.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), κεντρικός χώρος ισογείου, τοιχογραφία: Ο Ρήγας Βελεστινλής.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), εξωτερική όψη του αρχοντικού: Εξωτερικές τοιχογραφίες στον όροφο του αρχοντικού. Διακρίνεται στο κέντρο η επιγραφή με τη χρονολογία τοιχογράφησης του αρχοντικού (1844).
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), εξωτερική όψη του αρχοντικού.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν, λεπτομέρεια με τμήμα της πόλης, γέφυρα, πλεούμενα, ψάρια και πουλιά. Ενύπωση προκαλεί το μεγάλο ιστιοφόρο που φέρει μεγάλο κανόνι.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), όροφος, καλός οντάς, τοιχογραφία: Σωζόμενο τμήμα της απράστασης της Κωνσταντινούπολης και διακοσμητικό μοτίβο με άνθη και φρούτα.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), όροφος, διάδρομος, τοιχογραφία: Παράσταση αυστριακού ουσάρου (έφιππου στρατιώτη). Διακρίνεται η επιγραφή: Le Houssare d’ Autriche (ο ουσάρος της Αυστρίας).
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), ισόγειο, καλός οντάς, τοιχογραφία: Παράσταση της Φρανκφούρτης στον ποταμό Μάιν (λεπτομέρεια). Η τοιχογραφία του αρχοντικού βασίζεται σε χαλκογραφία του Johann Friedrich Probst με το ίδιο θέμα.
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), δωμάτιο ισογείου, τοιχογραφία: Ο Βασιλιάς Όθων Α΄ της Ελλάδας σε κήπο (λεπτομέρεια).
Αρχοντικό Αργυριάδη (Μαλιόγκα), δωμάτιο ισογείου, τοιχογραφία: Ο Βασιλιάς Όθων Α΄ της Ελλάδας σε κήπο (λεπτομέρεια).